عکاسی

داستان عکاسی از سال 1822 در اطراف شهر پاریس شروع می­شود، جایی که ژوزف نسفور نیئپس پس از سال­ها تلاش موفق شد برای اولین بار اثر نور را بر صفحه­ ای فلزی ثبت کند. او نام آن را فتوگرافی نامید که به معنای نوشتن با نور است. همزمان با او، اشراف­زاده­ ای بریتانیایی به نام هنری فاکس تالبوت، در یکی از روستاهای انگلستان بر روی آزمایشاتی کار می­کرد که آن نیز در نهایت به اختراع عکاسی انجامید. گرچه بعد از جدال­هایی فراوان، نام نی­ئپس به عنوان مخترع عکاسی به ثبت رسید، اما امروزه عکاسی بر مبنای روشی که تالبوت مبدع آن بود، انجام می­گیرد.

عکاسی خیلی سریع وارد ایران شد و به دربار ناصرالدین شاه راه یافت. از آنجا که خود وی به شدت مجذوب این پدیده شگفت­ انگیز شده بود، عکاسخانه­ ای را در کاخ گلستان به راه انداخت. امروزه آرشیوی بسیار غنی از آثار این شاه عکاس در انبارهای کاخ­-موزه گلستان نگهداری می­شود که در نوع خود بسیار جالب توجه­ اند. آلبوم­های عکسی که ناصرالدین­ شاه از زنان حرمسرای خود و مناظر طبیعی ایران ساخته است، جزء اولین نمونه ­ها در تاریخ عکاسی جهان به شمار می­روند.

عکاسی در تاریخ ایران اهمیت و اثرگذاری بسیار مهمی داشته است. در جنبش مشروطه و پیش از ورود ستارخان و باقرخان به تهران، عکس­های آنها دست به دست میان مردم می­چرخید. همینطور در ملی­ شدن صنعت نفت، عکاسی با پوشش دادن اعتراضات و اعتصابات مردمی نقش مهمی را در پیشبرد این مبارزات ایفاء کرد. تاسیس اداره ثبت احوال و اجباری­ شدن سجل­ احوال در دوره رضاشاه نیز به گسترش ناگهانی عکاسی و عکاسخانه­ ها در کل ایران انجامبد. علیرغم تمام این پیشرفت­ها، مهمترین جهش در تاریخ عکاسی ایران با حوادث انقلاب 57 و جنگ تحمیلی رخ داد. این اتفاقات منبعی بسیار غنی در برابر عکاس­ان ایرانی قرار داد، در عین حال که ورود آنها را به عرصه­ های بین­ المللی ممکن کرد. پس از آن نیز جریان دوم­ خرداد تحول دیگری در عکاسی ایران رقم زد که اثرات آن را همچنان عکاسی ایران تجربه می­کند.

امروزه عکاسی در تک­ تک عرصه­ های زندگی حضور دارد و مهر خود را به تمامی بر دوران معاصر کوبیده است. نمی­ توان دنیای امروز را بدون عکس و عکاسی تصور کرد. از تلسکوپ هابل تا گوشی­های موبایل، دوربین عکاسی با تار و پود زندگی­ های ما درهم­ تنیده است. طبقه­ بندی کارکردها و گونه­ های متفاوتی که این پدیده در حال حاضر با آنها شناخته می­شود، بسیار مشکل است. با این حال ما در ادامه به برخی از مهمترین آنها خواهیم پرداخت:

عکاسی آماتوری: شاید آن را بتوان پرکاربردترین شکل عکاسی دانست، چرا که با گسترش دوربین­های دیجیتال و برآمدن سایت­های مختلف اینترنتی مانند فیسبوک و اینستاگرام، روزانه میلیون­ها انسان از جهان پیرامون خود عکاسی می­کنند و آنها را با دیگران به اشتراک می­گذارند.

عکاسی تبلیغاتی: گونه­ ای از عکاسی است که ارتباط مستقیمی با سایر هنرها چون گرافیک و طراحی دارد. هدف از عکاسی تبلیغاتی، ساخت تصویری دقیق، زیبا و منحصربفرد از یک محصول برای ارائه به مخاطب هدف است. این شکل از عکاسی خود شامل دو گونه می­شود:

عکاسی محصول؛ که در آن یک محصول از ابعاد مختلف در یک زمینه ساده عکاسی می­شود. مهمترین نکته در این شیوه، نورپردازی و شکل دادن به جنسیت اشیاء است. یک عکس موفق عکسی است که در آن جنسیت­ های متفاوت محصول به خوبی به شیوه عکاسانه بازسازی شده باشد. به عنوان مثال در عکاسی از محصولات چرمی مانند کیف و کفش، نورپردازی باید به گونه­ ای باشد که ردی از نور بر بخش­هایی از محصول قابل مشاهده باشد تا کیفیت محصول به خوبی جلوه کند. کنترل­ کردن این رد نور دانش و مهارت زیادی را می­ طلبد.

 عکاسی چیدمان؛ که در آن یک محصول در فضایی خاص و در کنار اشیاء دیگر عکاسی می­شود. مهمترین ویژگی این عکس­ها ایده­ پردازی آنها است که نیاز به خلاقیت و جسارت فراوان دارد. برای خلق چنین عکس­هایی همکاری دقیقی باید میان طراح، عکاس، گرافیست و سفارش­ دهنده اثر برقرار باشد تا به بهترین شیوه نتیجه مطلوب حاصل بیاید. هر عکس چیدمان روایتی را در خود بیان می­کند که می­تواند چگونگی ارتباط با مخاطب را سامان دهد. بسته به سیاستگذاری­های متفاوت تبلیغاتی، اینگونه­ روایت­ها با یکدیگر تفاوت می­کنند. از آنجا که برای خلق چنین عکس­هایی صرف زمان و هزینه زیادی لازم است، برنامه ریزی و مدیریت صحیح همراه با آزادی طراحان در بیان و اجراء ایده­ ها امری ضروری است.

عکاسی خبری: برخی این شکل از عکاسی را مهمترین کاربرد آن می­دانند. با توجه به توانایی عکس در ثبت و انتقال حقایق، این شیوه عکاسی بیش از دیگر شاخه­ های آن بر زندگی مدرن تاثیرگذار بوده است. به واقع میتوان عکاسی خبری را عکاسی از رنج مردمان قرن بیستم دانست. فقر، آوارگی، جنگ، زلزله، خشونت، و بسیاری عوامل دیگر منابع تصویری این نوع از عکاسی را شکل داده­ اند.

عکاسی مستند اجتماعی: این ژانر عکاسی با عکاسی خبری پیوند تنگاتنگی دارد، با این حال مسیرها و اهداف متفاوتی را دنبال می­کند. در حالیکه هدف در عکاسی خبری رساندن خبر به سریع­ترین، صریح­ترین و بیطرفانه­ ترین شکل ممکن است، در عکاسی مستند، بسط و بررسی یک پدیده اجتماعی مورد توجه قرار می گیرد. عکاسان مستند با درگیرشدن در موضوعات مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی ابعاد مختلف آن را مورد توجه قرار می­دهند و روایت­های گوناگونی را خلق می­کنند. 

عکاسی پرتره: از قدیمیترین ژانرهای عکاسی به شمار می­رود، چرا که از همان ابتدا انسان­ها به عنوان سوژه اصلی عکاسی در جلوی دوربین نشسته­ اند. گرچه اغلب مردم تلاش می­کنند تا خود را به بهترین شکل در برابر دوربین نمایش دهند، اما عکاسان بزرگ پرتره جهان مهمترین هدفشان را نمایش ذات و شخصیت سوژه خود تعریف می­کنند.

عکاسی علمی: گرچه این شیوه عکاسی در دنیای فعلی تاثیرات بسیار مهمی دارد، اما کمتر مورد توجه قرار گرفته است. اساساً بسیاری از افراد متوجه نقش عکاسی در توسعه و پیشرفت علم نیستند. نظریه انیشتین به واسطه عکاسی از یک خورشیدگرفتگی به اثبات رسید. در پزشکی، عکاسی اشعه ایکس با نمایش درون بدن انسان کمک شایان توجهی به بهبود سلامت و درمان بیماران کرده است. جغرافی­ دانان با بایگانی و تحلیل عکس های مختلف از زمین، دانش خود را گسترش می­دهند. کاربردهای عکاسی در علم و صنعت، آن را به جزئی ضروری در ادامه حیات آنها بدل ساخته است.

عکاسی طبیعت: طبیعت برای ما انسان­های مدرن جایگاه ویژه­ ای را دارد. از سویی زیبایی­ هایش ما را مسحور و آرام می­کند، و از سویی دیگر ناامنی و غیرقابل­ کنترل­ بودنش ما را می­ هراساند. عکاسان بسیاری در تمام دو قرن گذشته، دوربین­های خود را به سمت شگفتی­ ها، زیبایی­ ها، ترس­ ها و ناشناخته­ های طبیعت متمرکز کرده­ اند و آنها را در دوربین­های خود ثبت نموده­ اند.

عکاسی معماری: عکاسی از ساختمان­های باستانی و مدرن، نیاز به دانشی خاص دارد که کمتر افرادی با آن آشنا هستند. این نوع از عکاسی با دو چالش بزرگ مواجه است: نور و پرسپکتیو. تصمیم­ گیری برای استفاده از نور طبیعی یا مصنوعی برای خلق عکسی زیبا و منحصربفرد از بنای معماری کاری بسیار مهم است. همچنین، ابعاد بزرگ ساختمان باعث به­م­ ریختن پرسپکتیو آن می­شود که برای مقابله با آن یا باید از دوربین­های قطع بزرگ استفاده کرد که نیاز به مهارت و دقت بسیار بالایی دارد، و یا از تکنیک­های دیجیتال اصلاح تصویر بهره برد که به نوبه خود عملی پیچیده و زمان­بر است.

عکاسی هنری: این شیوه از عکاسی کمتر برای مردم عادی شناخته­ شده و قابل فهم است. اساسا کسانی که کمتر با عکاسی آشنا باشند، نمی­توانند با این عکس­ها ارتباط برقرار کنند. هدف از عکاسی هنری، گسترش تجربه عکاسانه به عرصه­ های زیباشناسانه، فلسفی و درونی است، بطوریکه عکاس تلاش می­کند تا به وسیله دوربین خود، جهان پیرامون و جهان درونش را به پرسش بگیرد، بازتعریف کند و از نو بسازد.